“Ông già và Biển cả” – (tựa tiếng Anh là The Old Man and The Sea) giúp Ernest Hemingway nổi tiếng toàn cầu và đoạt giải Nobel về văn chương. Nó chỉ dài hơn truyện ngắn 1 chút xíu, và thuộc loại “the greatest literature of all time”, tức vượt thời đại.
Câu chuyện đơn giản về một ông lão đánh cá tên là Santiago. Sau 84 ngày ra biển về tay trắng, ngày thứ 85, ông tiến sâu hơn vào vịnh Mexico và trông thấy một con cá kiếm dài hơn 5 mét. Vật lộn mãi mấy ngày ông mới khuất phục được nó và buộc vào thuyền để kéo vào bờ vì không thể đem lên thuyền được. Trên đường về, lũ cá mập đánh hơi và lao vào tấn công, ông phải chống đỡ bằng tất cả sức lực có thể. Khi tới làng chài, thì con cá kiếm chỉ còn một bộ xương do cá mập rỉa.
Cốt truyện đơn giản nhưng ẩn sâu bên trong là thông điệp cực sâu sắc. Sự bền bỉ và ước mơ có thể thúc đẩy một người bứt phá mọi giới hạn. Đây là câu chuyện về tinh thần lao động và không gục ngã trước khó khăn. Trong câu chuyện, Santiago chẳng có gì ngoài một túp lều tả tơi và một con thuyền với cánh buồm “được chắp vá từ bao tải đựng bột”. Cho dù “mọi thứ về Santiago đều nói lên sự già cỗi”, mắt ông lại “có màu như biển khơi, luôn luôn phấn khởi và bất bại.” Hemingway viết: “Một người đàn ông chỉ có thể bị tiêu diệt chứ không thể bị đánh bại.”
May mắn đóng một vai trò quan trọng. Đối với một nghề nhiều mê tín như đánh bắt cá, vận xui là một thứ khủng khiếp. Ở trong làng, Santiago được gọi là “salao”, vận xui liên tiếp vì chỉ ông không bắt được cá. Ông đã mất đi cộng sự đáng tin của mình: cậu bé Manolin – khi cha mẹ cấm cậu ra khơi cùng ông. Santiago tin vào năng lực của bản thân hơn may mắn trời ban và cố tự tạo may mắn cho mình. Ông không đi đường tắt. Ông nắm chặt cần câu và chắc chắn rằng “lúc nào cũng có mồi câu ở nơi mà ông tin rằng sẽ có cá.” Santiago luôn giữ dây câu với niềm tin tuyệt đối vào tương lai. “May mắn thì tốt đấy, nhưng tôi thích sự chuẩn bị hơn. Khi may mắn đến thì mình đã sẵn sàng.” Cho dù đó là một chuyện nhỏ nhặt như trời trở lạnh hoặc đứng bên lằn ranh sống chết, một người đàn ông cần phải làm việc anh ta cần làm, không nên than vãn và càng không nên tự thương hại bản thân.
Giá trị của một người đàn ông thể hiện qua hành động chứ không phải lời nói, anh ta sẽ để kết quả chứng minh giá trị của mình. Với Santiago, “Joe DiMaggio vĩ đại” là người truyền cảm hứng và tạo động lực cho ông. DiMaggio có những phẩm chất mà Santiago ngưỡng mộ, gợi nhắc Santiago rằng để thành công ông cần tập trung 100% vào công việc và chấp nhận mọi thử thách. Ngưỡng mộ người khác – hay có thần tượng – giúp ta có tấm gương sáng để noi theo.
Tuổi già sức yếu hay năng lực bản thân là cái cớ khi người ta chưa nỗ lực. Khi lưỡi dao rơi khỏi cán, ông nghĩ. “Mình quá già để có thể đánh thắng cá mập, nhưng mình sẽ không ngừng lại khi trong tay vẫn còn mái chèo”. Đàn cá mập kéo đến đông hơn. Trong lúc chiến đấu, mặt trời lặn dần và Santiago nghĩ, “Nếu bọn này kéo tới vào ban đêm thì mình sẽ làm gì? Mình có thể làm gì?” Ông ra một đòn nữa. “Chiến đấu,” ông nói, “Mình sẽ chiến đấu cho đến khi ngã xuống.”
Dù đàn cá mập cắn nát con cá kiếm của Santiago, nhưng chúng không thể đánh bại ông. Lúc chèo thuyền trở về, Santiago nếm được vị máu trong miệng của mình và ông phun xuống biển rồi nói, “Ăn đi, lũ cá. Rồi mơ rằng tụi mày đã giết một người đàn ông, không đời nào.”
Với một người đàn ông, luôn có một đàn cá mập vây quanh mình; chúng sẽ bu lấy khi ngửi thấy mùi máu của thành tựu. Chúng ta phải biết rõ điều đó và chấp nhận điều đó.
Vào cuối truyện Santiago gần như trắng tay như lúc đầu truyện. Con cá với bộ xương không giúp ông có tiền, nhưng nó mang lại cho ông cái quý giá hơn mà tiền không thể mua được. Cuối tác phẩm, khi ông uống những hớp cà phê do cậu bé Manolin mang tới, người ta không khỏi xúc động và cảm thấy hay vô cùng.
Các bạn thử tìm, tiếng Anh hay tiếng Việt đều rất dễ đọc. Nếu các bạn thích mình review sách kinh điển thì tương tác nhé, mình đang làm 1 cái thư viện sách song ngữ cho mọi người tới đọc miễn phí ở đây.
Mãi yêu các bạn, Thomas from Thomaso.
#thethomasovietnam
